|
Charakterystyka oraz
walory Zbiornika Kozłowa Góra
Zbiornik Kozłowa Góra (nazywany
również Jeziorem Świerklaniec, Zalewem Świerklaniec,
Jeziorem Świerklanieckim, Diobliną lub Diabliną)
administracyjnie znajduje się na terenie gminy Świerklaniec.
Nazwa zbiornika pochodzi od Kozłowej Góry, dzielnicy Piekar
Śląskich. Wybudowany został na przełomie lat 1935 - 39, jego
całkowita powierzchnia przy maksymalnym poziomie
wypiętrzenia (278,93 m n. p. m.) wynosi 5,87 km2 . Głębokość
maksymalna zbiornika to 7 m [Wyżgoł F. i inni, 2004].
Fot. 1 Zbiornik Kozłowa Góra
(fot. Michał Szydłowski)
Pierwotnie zbiornik miał służyć do celów strategicznych
(militarno – obronnych), stanowił jeden z elementów linii
umocnień Obszaru Warownego „Śląsk”. Po wojnie w latach 1948
- 1951 w związku z deficytem wody na obszarze Górnośląskiego
Okręgu Przemysłowego funkcja zbiornika została zmieniona i
jezioro stało się zbiornikiem wody pitnej. W związku z tym w
sąsiedztwie zbiornika powstała stacja uzdatniania wody.
Ujęciem dla stacji jest część urządzeń spustowych w zaporze.
Zaporę zlokalizowano na 28 km biegu Brynicy w odległości
26,9 km od jej źródeł [Jaguś A., Rzętała M., 2003].
Pierwotna technologia Stacji Uzdatniania była oparta na
filtracji na filtrach piaskowych i dezynfekcji wody
uzdatnionej za pomocą chloru. W związku ze zmieniającą się
jakością wody surowej i wzrastającymi wymaganiami
dotyczącymi wody pitnej zaszła konieczność modernizacji
układu technologicznego. W latach 90-tych przygotowano
odpowiedni program modernizacji Zakładu Kozłowa Góra.
Przyjęto koncepcję modernizacji wprowadzając
zintensyfikowaną nowoczesną technologię uzdatniania wody
surowej, dzięki temu uzyskano zasadniczą poprawę jakości
produkowanej wody - głównie jej własności fizykochemicznych
oraz organoleptycznych, tj. smak i zapach [http://www.gpw.katowice.pl].
Fot. 2 Zapora na Brynicy
widok od strony Kozłowej Góry (fot. Michał Szydłowski)
Uzdatniona woda kierowana jest do wielu miast
północnych krańców Górnego Śląska - między innymi do Bytomia
i Piekar Śląskich oraz wielu okolicznych gmin [http://www.gpw.katowice.pl].
Obecnie zbiornik pełni również inne funkcje, takie jak:
przeciwpowodziową czy technologiczną. Jest również miejscem
wypoczynku i rekreacji. Okolice zbiornika są miejscem
lęgowym wielu gatunków ptaków. Szata roślinna i zwierzęca
jeziora jak i jego okolic jest bardzo urozmaicona. Możemy
znaleźć tu zarówno gatunki pospolicie występujące jak
również bardzo rzadkie w skali całego kraju lub regionu, a
także objęte ochroną. W obrębie omawianego zbiornika mamy do
czynienia z strefami roślinności wodnej, szuwarowej,
roślinności o charakterze łąkowym oraz roślinności leśnej i
zaroślowej. Na wschodnim brzegu zbiornika możemy spotkać
zadrzewienia z robinią akacjową oraz bardzo popularną w tych
rejonach brzozą brodawkowatą. Roślinność zbiornika Kozłowa
Góra, ogólnie rzecz biorąc, posiada charakter i układ typowy
dla zbiornika eutroficznego [Jaguś A., Rzętała M., 2003].
Charakterystycznymi gatunkami roślinności są hydrofity, m.
in. rdestnica pływająca oraz zespół rdestu ziemnowodnego.
Przedstawicielami roślinności szuwarowej tego terenu są tzn.
szuwary właściwe (wysokie), w skład których wchodzą byliny.
Na obszarze wokół zbiornika możemy wyróżnić kilka zespołów
należących do tej grupy zbiorowisk, takich jak: zespół manny
mielec, szuwar trzcinowy, szuwar wysokopałkowy, szuwar
oczertowy, zespół ponikła błotnego, szuwar tatarakowy,
szeroko pałkowy. Inną grupą szuwarów są tzw. zbiorowiska
szuwarów wysokoturzycowych złożone zazwyczaj z dużych
turzyc; w ich skład wchodzą zespół turzycy zaostrzonej,
zespół turzycy dzióbkowatej oraz szuwar mozgowy [Jaguś A.,
Rzętała M., 2003].
Fot. 3 Roślinność szuwarowa
przy zachodnim brzegu Zbiornika Kozłowa Góra (fot. Michał
Szydłowski)
Roślinność łąkowa reprezentowana jest przez
zbiorowiska trzcinniaka piaskowego, mające postać zwartych
łanów. Roślinność leśna i zaroślowa tego terenu
reprezentowana jest przez roślinność o charakterze
nadrzecznego łęgu wierzbowego, występują tu również różnego
rodzaju krzewy (wierzba wąskolistna, purpurowa i krucha), w
runie dominują gatunki szuwarowe. Warstwa drzew budowana
jest głównie przez wierzbę białą. Od strony wschodniej
przeważa las o charakterze olsu zbudowanego głównie z olszy
czarnej z domieszką brzozy. Warstwę krzewów tworzy tam
kruszyna, podrost olszy czarnej oraz wierzba szara [Jaguś
A., Rzętała M., 2003]. Zbiornik Kozłowa Góra jako walor
turystyczny zasłynął tym że jest jednym z najbardziej
atrakcyjnych łowisk Śląska. Pod względem wędkarskim jest to
akwen typowo sandaczowo-leszczowy. W roku 1994 złowiono
tutaj około 10 ton ryb, co dało jeden z największych
wskaźników na wodach naszego Okręgu. O atrakcyjności
Kozłowej Góry świadczy również struktura odłowów: ponad 30
proc., tj. 3 t karpi o średniej masie 1,5 kg, 13 proc., tj.
1,2 tony sandaczy o średniej masie 1,85 kg, i uwaga:
złowiono również 664 szt. węgorzy o średniej masie 0,65 kg.
Metrowe węgorze są tutaj - przez znawców ich zwyczajów -
łowione regularnie. Z innych gatunków ryb występujących w
zbiorniku trzeba wymienić szczupaka, którego złowiono prawie
600 kg, amura - 230 kg, leszcza prawie 3 t (niestety, o
niewielkiej masie, 0,35 kg/szt.), lina - 81 kg (o masie 0,6
kg/szt.) oraz krąpie, płocie, karasie, tołpygi [http://www.pzw.com.pl].
Na terenie zbiornika można łowić zarówno z brzegu, jak i z
łódki, którą możemy wypożyczyć w rybaczówce, znajdującą się
na zachodnim wale.
Fot. 4 Przystań wędkarska na
zachodnim wale (fot. Michał Szydłowski)
Karpie i amury łowione są najczęściej w
północnej i północno-wschodniej części zbiornika, na
zarośniętych roślinnością wodną i błotną wypłyceniach.
Stałym gościem tych terenów jest również węgorz, występujący
także w środkowym plosie zbiornika. Płoć i leszcz,
szczególnie wiosną, dobrze biorą u wlotu rzeki Brynicy w
okolicach miejscowości Niezdara. W lecie oba gatunki można
spotkać na całym zbiorniku. Sandacz i szczupak występują w
różnych miejscach, najlepsze jednak tereny ich połowu to
tzw. Dęby w południowo-zachodniej części zbiornika, brzeg od
strony parku w Świerklańcu i okolice zapory czołowej.
Opracowujący rejestrację połowów pracownicy Instytutu
Rybactwa Śródlądowego w Olsztynie zaliczyli Kozłową Górę do
najcenniejszych łowisk Okręgu Katowickiego. Przemawia za tym
nie tylko rybostan i jego struktura, ale również niskie
obciążenie (wynoszące w roku tylko 24 dni wędkowania na ha)
co zapewnia znaczny komfort wędkowania. Polecając zbiornik
Kozłowa Góra do wędkowania warto wspomnieć, że jest od paru
lat zarybiany sumem [http://www.pzw.com.pl].
Omawiany zbiornik i jego okolice posiadają status Krajowej
Ostoi Ptaków. Wody zbiornika oraz ich otoczenie są niezwykle
ważnym miejscem rozrodu oraz odpoczynku ptaków podczas
przelotów wielu ich rzadkich okazów. Wśród nich możemy
znaleźć taki gatunki jak perkoz dwuczuby, perkozek, czapla,
bąk, wiele gatunków siwek. Podczas przelotów można spotkać
bardzo rzadkie gatunki ptaków takie jak nur czarnoszyi,
rybołów, czapla siwa, gęś gęgawa, bocian czarny [Gacek D.,
2007]. Jeśli chodzi o walory rekreacyjne i rekreacyjno –
sportowe można tutaj wspomnieć o sekcji kajakowej (Sekcja
Kajakowa Uczniowskiego Klubu Sportu w Świerklańcu), która
prowadzi zajęcia na terenie Parku Świerklanieckiego oraz
Zbiornika Kozłowa Góra. Jest ona jak najbardziej dozwolona,
ponieważ nie ma żadnego wpływu na stan ekosystemów wodnych
lub litoralnych. Ważnym aspektem turystycznym jest również
powstanie na wale zachodnim trasy krajoznawczo–przyrodniczej
będącej przedłużeniem ścieżki rowerowo-konnej prowadzącej z
centrum Piekar Śląskich (Osiedle Wieczorka, stadnina koni na
Józefce) aż po brzeg Zbiornika Kozłowa Góra. Tym samym
rzesze weekendowych spacerowiczów głównie z pobliskich
miejscowości mogą pieszo, na rowerze bądź konno dotrzeć do
Parku Świerklanieckiego. Warto tutaj wspomnieć, że ta część
Piekar Śląskich jest najbardziej zalesiona. Podczas wędrówek
turyści mogą zobaczyć największy kompleks leśny „Dioblinę”,
przełom Brynicy, a z ciekawostek historycznych fortyfikacje
dawnego obszaru warownego „Śląsk” oraz przykłady starej
ludowej zabudowy, która na przełomie XIX i XX wieku
znajdowała się na granicy zaboru pruskiego i rosyjskiego.
Fot. 5 Trasa
przyrodniczo–krajoznawcza. Wał zachodni (fot. Michał
Szydłowski)
Autor: Michał Szydłowski
Źródła:
Wyżgoł F., Wyżgoł E., Błasiak Ł., 2004: Atrakcje turystyczne
ziemi tarnogórskiej i okolic. Przewodnik – informator. Biuro
Turystyczne „ED-FEL”, Nakło Śląskie. s. 57
Jaguś A., Rzętała M., 2003: Zbiornik Kozłowa Góra:
funkcjonowanie i ochrona na tle charakterystyki
geograficznej i limnologicznej. Polskie Towarzystwo
Geograficzne, Warszawa. s. 55-60
Gacek D., Pietrucha D., 2007: Piekary Śląskie i okolice
przewodnik historyczno-krajoznawczy. Miejskie Centrum
Informacji i Turystyki w Piekarach Śląskich sp. Z o.o.,
Piekary Śląskie. s. 181-188, 200-230
http://www.gpw.katowice.pl
http://www.pzw.com.pl
|
